گورستان تاريخى مايان پس از جدا شدن از سه راهى فاضل‌آباد و حركت در دهنه محمدآباد به سوى كوهستان‌هاى جنوب ، حدود 15 كيلومتر بعد به دو راهى خواهيم رسيد كه راه سمت چپ پس از طى 5 كيلومتر جادهء خاكى كوهستانى پرپيچ‌وخم به روستاى مايان ( ماهيان ) مىرسد . اين روستاى زيبا از سمت جنوب به خلين‌در ، شمال به وسيع‌سر ، شرق به الستان و از سوى غرب به كوه چل‌چلى محدود مىشود . در مايان يكى ديگر از پررمز و رازترين گورستان‌هاى تاريخى دهنه محمدآباد كتول قرار گرفته كه سنگ مزارهاى آن قديمىتر و باشكوه‌تر از ساير گورستان‌هاى اين منطقه است . اين قبرستان در سمت غرب امامزاده‌اى به همين نام واقع شده كه چشم‌انداز بسيار زيبا و بديعى هم به سوى ارتفاعات شرق دارد . مشخصات اين قبرستان و سنگ‌هاى آن چنين هستند : 1 - اين قبرستان بسيار وسيع و قسمت شمالى آن قديمىتر مىنمايد . 2 - در بخش قديمى و شمالى آن تعداد سنگ مزارها بسيار زياد ، باشكوه و از نوع اشرافى و نيمه‌اشرافىاند كه متاسفانه بخاطر سرما و يخ‌بندان‌هاى شديد متلاشى شده‌اند . 3 - جنس سنگ‌ها بيشتر از لاشه‌سنگ‌ها كوهستانى و سپس سنگ‌هاى رودخانه‌اىاند . 4 - تعدادى از سنگ‌ها از نظر نوع متن ، خطاطى و حكاكى بقدرى با جلال و جبروت و پر كارند كه در اين منطقه منحصربفرد هستند و بطور قطع مىتوانستند متعلق به خان‌ها ، دامداران و يا سرداران بزرگ منطقه باشند . 5 - رنگ آن‌ها بيشتر خاكسترى روشن و خاكسترى تيره است ، ولى يك نوع رنگ قهوه‌اى ملايم هم مىتوان در بين آن‌ها مشاهده نمود . 6 - در قسمت شمالى قبرستان كه بخش قديمى و محل سنگ‌هاى مجلل هم هست ، تعدادى از سنگ‌ها در درون درختچه‌ها دفن شده‌اند . نگارنده خود بيش از 23 سنگ از نوع اشرافى و نيمه‌اشرافى شمارش نمود كه فقط سر آن‌ها بين 4 تا 16 سانتيمتر بيرون از خاك باقى مانده بودند . حفارى مجاز و علمى توسط يك هيئت ويژه در اين قسمت ، بطور قطع منجر به دستيابى به سنگ‌هاى مهمى خواهد شد كه مىتوانند بخشى از مكنونات فرهنگ و تمدن منطقه را آشكار نمايد .